Nghiện cá độ bóng đá: dấu hiệu nhận biết và cách tìm hỗ trợ

Nghiện cá độ bóng đá, trong y khoa gọi là rối loạn cờ bạc, là khi một người mất kiểm soát việc cá cược, ưu tiên nó hơn công việc và gia đình, và vẫn tiếp tục dù đã chịu hậu quả rõ ràng. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính khoảng 1,2% người trưởng thành toàn cầu mắc rối loạn này. Tin tốt là có thể điều trị: liệu pháp nhận thức hành vi dài hạn được WHO đánh giá là hiệu quả nhất, và bước đầu tiên thường là nói chuyện với một người tin cậy hoặc bác sĩ.

Những con số WHO đưa ra

Bản tin chuyên đề về cờ bạc của WHO, cập nhật tháng 12/2024, nêu một số dữ liệu đáng suy nghĩ:

• Khoảng 5,5% phụ nữ và 11,9% nam giới trên thế giới chịu một mức độ tổn hại nào đó do cờ bạc.
• Nhóm cá cược ở mức gây hại tạo ra khoảng 60% doanh thu của ngành, nghĩa là ngành cờ bạc phụ thuộc nhiều vào chính những người đang bị tổn thương.
• Mỗi người cá cược nguy cơ cao ảnh hưởng trung bình tới sáu người khác, phần lớn không chơi.
• Chỉ khoảng 0,14% dân số tìm kiếm trợ giúp cho vấn đề cờ bạc hiện tại.

Con số cuối cho thấy khoảng cách rất lớn giữa số người cần giúp và số người thực sự tìm tới hỗ trợ. Mặc cảm và xấu hổ là một lý do quan trọng.

Dấu hiệu ở bản thân

Theo tiêu chí ICD-11 mà WHO dẫn, rối loạn cờ bạc gồm ba nhóm đặc điểm: suy giảm kiểm soát, cờ bạc ngày càng được ưu tiên hơn các mối quan tâm khác, và tiếp tục dù gặp hậu quả tiêu cực. Với cá độ bóng đá, những biểu hiện đời thường có thể là:

• Không xem được một trận bóng mà không đặt cược, kể cả giải mình không quan tâm.
• Đặt thêm để "gỡ" sau khi thua, tăng dần số tiền mỗi lần.
• Giấu người thân về số tiền đã chơi, xóa lịch sử giao dịch.
• Vay tiền, cầm đồ, dùng tiền sinh hoạt hoặc tiền đóng học cho con để cá cược.
• Bồn chồn, cáu gắt khi cố dừng; mất ngủ vì nghĩ tới kèo.

Không cần đủ tất cả mới là có vấn đề. WHO lưu ý tổn hại có thể xảy ra cả dưới ngưỡng chẩn đoán, chẳng hạn khi tiền cho ăn uống, nhà ở, khám chữa bệnh bị rút sang cờ bạc.

Dấu hiệu nhìn từ người thân

Gia đình thường nhận ra trước người trong cuộc. Những thay đổi đáng để ý: điện thoại luôn úp mặt, thức khuya bất thường vào các đêm có giải lớn, tâm trạng lên xuống theo kết quả trận đấu, tiền trong nhà thiếu hụt không giải thích được, xuất hiện cuộc gọi đòi nợ. Báo chí cũng ghi nhận nhiều trường hợp thua lỗ đẩy người chơi tới vay mượn, biển thủ hay lừa đảo, như Báo Lào Cai đề cập khi cảnh báo về các nền tảng "dự đoán AI".

Vì sao bóng đá là cửa ngõ dễ dàng

WHO chỉ ra mấy yếu tố khiến cá cược thể thao đặc biệt đáng lo. Cá cược trực tuyến có thể truy cập ở mọi nơi, mọi lúc, kể cả ở quốc gia cấm. Tài trợ và quảng cáo gắn với thể thao làm cờ bạc trở nên "bình thường", nhất là với người trẻ. Sản phẩm cường độ cao như cược trong trận diễn ra nhanh, khiến người chơi ít thời gian suy nghĩ giữa các lần đặt.

Ở Việt Nam, mùa giải châu Âu kéo dài gần như quanh năm và các trận diễn ra nửa đêm, lúc người ta mệt mỏi và dễ quyết định bốc đồng. Ai đang cố dừng nên tính đến chuyện tạm ngừng xem trực tiếp các trận đêm trong một thời gian.

Các bước tìm hỗ trợ

Bước 1: Nói ra

Chọn một người tin cậy và kể thật về số tiền, số nợ. Việc này khó, nhưng giấu càng lâu, khoản nợ thường càng lớn.

Bước 2: Cắt đường tiếp cận

• Xóa ứng dụng, rời các nhóm chat bàn về kèo, chặn số điện thoại của đại lý.
• Nhờ người thân giữ thẻ ngân hàng hoặc đặt hạn mức chuyển khoản thấp trên ứng dụng ngân hàng.
• Tránh cho mượn hoặc mượn tài khoản người khác.

Bước 3: Gặp chuyên môn

Có thể tìm tới khoa sức khỏe tâm thần, tâm lý lâm sàng của các bệnh viện, hoặc phòng khám tâm lý có chuyên gia được đào tạo. WHO cho biết liệu pháp nhận thức hành vi dài hạn và phỏng vấn tạo động lực là hai cách có bằng chứng tốt nhất; liệu pháp qua mạng có hiệu quả nhất định nhưng tỷ lệ bỏ giữa chừng cao.

Bước 4: Xử lý nợ có kế hoạch

Lập danh sách tất cả khoản nợ, ưu tiên khoản có lãi cao hoặc đến từ nguồn có nguy cơ đe dọa. Không vay mới để trả nợ cờ bạc. Nếu bị đe dọa, khủng bố tinh thần, hãy trình báo công an.

Nếu bạn là người thân

Trách móc nặng nề thường khiến người kia giấu kỹ hơn. Hãy nói về hành vi cụ thể và hậu quả cụ thể, đề nghị cùng đi gặp chuyên gia. Bảo vệ tài chính của gia đình là cần thiết, nhưng nên tránh trả nợ hộ vô điều kiện, vì điều đó có thể kéo dài vòng lặp. Và nếu người thân có ý nghĩ tự hại, hãy đưa họ tới cơ sở y tế gần nhất ngay; WHO ghi nhận nguy cơ tự tử ở người mắc rối loạn cờ bạc cao hơn đáng kể so với dân số chung.

Cũng nên nhớ rằng yêu bóng đá không có lỗi. Rất nhiều người tìm lại niềm vui xem bóng khi chuyển sang theo dõi giải trẻ, bóng đá học đường, như những câu chuyện trong bài bóng đá học đường ươm mầm tài năng, hoặc học cách xem highlight trong bối cảnh cả trận thay vì chỉ nhìn tỷ số.

Chính sách nào giúp giảm tác hại

WHO cho rằng phòng ngừa là cách hiệu quả nhất về chi phí. Tổ chức này khuyến nghị chấm dứt quảng cáo và tài trợ cờ bạc trong thể thao, bắt buộc đăng ký tài khoản kèm giới hạn chi tiêu cam kết trước, công cụ tự loại trừ hiệu quả, giới hạn mức thua và mức đặt tối đa, cùng các khoảng nghỉ bắt buộc trong phiên chơi. Ở góc độ cá nhân, bạn có thể tự áp dụng tinh thần ấy: đặt giới hạn cứng cho chi tiêu giải trí, tránh môi trường quảng cáo cá cược dày đặc như các trang phát bóng đá lậu.